Een sterk verhaal: Dyneema

Wil je een sterk verhaal horen? Dan gaan we het over Dyneema hebben, het sterkste materiaal in de kitesurfsport. De uitvinding van Dyneema heeft een enorme rol gespeeld voor het kitesurfen, een doorslaggevende zelfs, zonder Dyneema zou onze sport niet kunnen bestaan.

 

Wij stellen namelijk nogal absurde eisen aan onze kitesurflijnen:

  • Ze moeten met z’n 2en (je powerlijnen) sterk genoeg zijn om ook na veel misbruik nog steeds je hele gewicht +meer te kunnen dragen.
  • We willen er ook nog in kunnen stikken, lusjes maken en balletjes op zetten.
  • Ze moeten bestand zijn tegen extreme invloeden als water, zon en zand.
  • Ze moeten zo dun mogelijk zijn om wrijving in de lucht te voorkomen. (dikke lijnen gaan flink doorhangen wat sturen en upwind varen enorm bemoeilijkt)
  • Ze mogen in al deze gevallen vrijwel niet rekken.
  • Ze moeten betaalbaar zijn.

Dyneema (15x sterker dan staaldraad) is het enige product dat deze eisen verenigd.

Vroeger hadden we daar Kevlar voor, de oude vliegeraars onder ons kennen die harige vaalgele lijnen nog wel. Lang niet zo sterk (5-8x sterker dan staaldraad), maar vooral vlijmscherp. Kevlar op veel spanning langs je huid was per definitie een diepe nare snee. Dan hebben we het nog niet over de krachten waarmee kitesurflijnen in een gekke crash langs je nek of oksels kunnen gaan.

Pas midden jaren negentig was het mogelijk om Dyneema betaalbaar en in genoeg varianten en wevingen op de markt te brengen. Laat dat nu precies samengaan met de eerste pioniers in het kitesurfen.

Dyneema is een Nederlandse uitvinding!

Daarvoor moeten we de Koninklijke DSM bedanken; dit Nederlandse bedrijf is ontstaan als staatsbedrijf Dutch State Mines, oorspronkelijk opgezet om de Limburgse steenkoolreserves omhoog te halen. Nadat er in Groningen gas werd gevonden werden de mijnen gesloten. Om de in 1930 ontstane werkloosheid tegen te gaan werd de overstap naar petrochemie gemaakt, DSM ging zich richten op de ontwikkeling van plastics en chemicaliën.

In 1973 heeft DSM het eerste patent ingediend voor Dyneema. De Amerikaanse licentiehouder noemt dezelfde lijnen Spectra. Het zijn allebei verzonnen marketingnamen die je helemaal geen idee geven van de chemische wonderwereld achter onze superlijn.

Wat maakt Dyneema nu precies zo sterk?

Daarvoor moeten we eerst even afstappen van de term Dyneema of Spectra. We gaan het hebben over:  Polyetheen, want dat is wat Dyneema chemisch eigenlijk is. Ben je allergisch voor chemie? Haak dan niet gelijk af, we gaan het zo simpel mogelijk uitleggen.

We starten met bouwblok etheen….(inderdaad, zonder die poly ervoor). Het etheenmolecuul ziet er zo uit:

Het etheenmolecuul is opgebouwd uit de atomen C en H, oftewel koolstof en waterstof. Etheen op zichzelf is een interessant molecuul, het wordt bijvoorbeeld door rijpend fruit in gasvorm uitgestoten waardoor naastliggend fruit sneller gaat rijpen. (je weet wel: je hebt 1 rijpe banaan in je fruitmand en binnen de kortste keren is al je fruit overrijp).

Met deze etheen bouwblokken kun je ook ketens maken, van verschillende lengtes, met allemaal andere eigenschappen. Dat kan er zo uit zien:

Al deze langere etheenketens noemen we daarom POLY (oftewel: meerdere) -etheen. Maar zoals wel vaker kennen mensen alleen de afkorting: PE. Het is dan ook geen gas meer, maar veranderd in een vaste stof: kunststof. Van shampoofles tot fietslampje, maar bijvoorbeeld ook rugzakclips en snowboardbases, allemaal gemaakt van PE. Hoe langer die keten is, hoe hoogwaardiger (dus sterker/taaier/slijtvaster) het PE is.

Dyneema is een polyetheen met een uitzonderlijk lange keten, meer dan een miljoen etheen bouwblokken, wat het een uniek materiaal maakt. Allemaal leuk, aardig en uniek enzo, maar dan weet je nog steeds niet waarom Dyneema zo sterk is. Dat komt omdat de verbindingen tussen atomen (in dit geval de C-atomen) een van de sterkste verbindingen in de chemie is. Je moet die verbindingen zien als spiertjes die elkaar vasthouden, Dyneema heeft er dus HEEL VEEL!  Die allemaal ook nog eens in het verlengde van de vezel liggen, je weet wel: de richting waarin jij aan je lijnen trekt.

Van een vezel naar een lijn

Met alleen vezels kun je niet zoveel, om de dyneema vezels goed te kunnen gebruiken moeten deze tot een lijn gewoven worden. De weving van de Dyneema strengen is in feite een ronde vlecht, de strengen kunnen hierbij in verschillende hoeken gevlochten worden.

Door de enkele strengen lijn te vlechten worden de onafhankelijke vezels beter samengehouden waardoor de lijn minder pluist en beschadigd. Ook beweegt de lijn natuurlijker (minder eigenwijze lussen) en heb je een betere back-up als een van de strengen gebroken is.

Een ander voordeel van het vlechten is dat de lijn opengeduwd kan worden, vergelijk het met het duwen tegen een vlecht in je eigen haar (dat van je vriendin mag waarschijnlijk ook als je het even vraagt). Je ziet dat er allerlei lussen en openingen ontstaan.

In de Dyneemalijn ontstaan ook openingen, maar omdat de vlecht rond is gevlochten ontstaat de grootste opening in het midden waardoor je het uiteinde van de lijn in zichzelf kunt schuiven. Als er nadien weer spanning op de lijn komt dan trekt de vlechting weer strak en zit de lijn gevangen, een hele elegante manier om een lus te maken. Deze techniek noemen we splicen.

Niet elke vlechthoek is geschikt om te splicen. Soms is de vlechting zo compact dat de binnendiameter niet groot genoeg kan worden gemaakt, deze lijnen zijn vaak stijver, slijtvaster en meer geschikt als kern. Het is namelijk ook mogelijk om een hele lijn over een andere lijn heen te schuiven als een soort hoes over je lijnen. Als dit over de hele lengte van de lijn is noemen we dat een mantel. Als dit over een stukje van de lijn wordt gedaan noemen we dit een sleeve. Dit doe je om op een bepaalde slijtagegevoelige plek de Dyneemalijn plaatselijk te ontlasten, aan het einde van je lijnen bijvoorbeeld.

Een nadeel van deze methode is dat de lijn plaatselijk heel sterk is, maar een centimeter naast de sleeve veel vaker en heftiger knikt waardoor je het Dyneema heel erg belast, dit heet vermoeiing (vergelijk het met die oude pinpas die je 100x buigt voordat hij knapt). Controleer dus goed bij je eigen lijnen net naast de sleeves, je zult niet de eerste zijn die z’n lijnen langs brengt met de opmerking: „wel heel toevallig dat hij nèt naast de sleeve breekt !” Als je de sleeve op tijd losmaakt en verschuift kan de lijn vaak nog lang mee, wacht je tot deze breekt dan maak je vaak extra schade in de crash.

Een veelgehoorde uitspraak is dat lijnen rekken, dat kan, maar tegenwoordig zijn alle Dyneema lijnen voorgerekt en is de kans dat je lijnen rekken niet groot. In veel gevallen is het tegengestelde dan ook waar: lijnen krimpen! Door op- en afrollen kun je de vlechtstructuur van de lijn een beetje open duwen waardoor vuil zich in de lijnen kan nestelen, hierdoor wordt de lijn dikker en dus ook korter. 1% krimp lijkt niet zoveel, maar op een standaard lijnlengte is dat toch snel 24 cm, dan doet het er ineens nogal toe!

De lijnen waar minder spanning op staat hebben meer last van krimp dus controleer jaarlijks of je lijnen nog gelijk zijn! Bij 9 van de 10 kites komen de lijnen gelijk uit als de strap open staat en de chickenloop tegen de bar aan zit (volledig gepowered dus)

Dyneema is een bijzonder materiaal. Als je kijkt naar de hoge eisen die we stellen aan onze lijnen komen er eigenlijk geen andere materialen in de buurt qua specificaties. Het is daarom ook niet zo gek dat 100 meter kitelijn een stukje kostbaarder is dan het gemiddelde rolletje van de bouwmarkt.

Wij hebben in onze repair zeer veel diameters en types lijn op voorraad. Van alle merken kunnen wij vrijwel elk probleem met je lijnen, bridles of depowerkoord oplossen.

Kom gerust langs als je van onze expertise gebruik wil maken, voorkomen is beter dan genezen! (en vaak ook goedkoper)

Type hier en druk enter om te zoeken

Door de site te te blijven gebruiken, gaat u akkoord met het gebruik van cookies. meer informatie

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten